LA RUNA LITERARO

Kio?

La runaj literaroj (nomataj ankaŭ futhark pro la nomoj de ties 6 unuaj literoj: ᚠᚢᚦᚮᚱᚴ estis nelatinaj literaroj (alfabetoj) uzitaj inter la 3^a jarcento kaj 20^a jarcento en nordeuropaj ĝermanaj popoloj. Oni opinias, ke ili rezultas el mikso kaj influo de grekaj, latinaj kaj aliaj sudlandaj literoj kaj konjekteble estis kreitaj en la du unuaj jarcentoj. La lasta regiono, kie runoj estis uzataj, estas Skandinavio, aparte en la kampara regiono de Dalarna por ornamo.

La esperantisto Robin Rönnlund proponis sistemon por Esperanto, sed laŭ mi, ĝi ne estas estetike bela pro ties miksado de longbranĉaj kaj mallongbranĉaj runoj. Tial mi kreis propran kun nur longbranĉaj runoj, kaj kun logika sistemo de opigo.

Mi ankaŭ kreis runan klavaron por komputiloj. Por uzi ĝin vi devas instali la klavaran programon Keyman kaj poste elŝuti kaj permane instali la klavaron (jen la ligilo). Mi bedaŭrinde neniam plenfinis la projekton, do la klavaro ne estas trovebla sur la retejo de Keyman, nek instalebla de tie.

Runaj tiparoj

Vi ankaŭ povas uzi mian retklavaron kaj konvertilon trovitajn pli malsupre. ↓

La reguloj

La literaro estas bazita de la longbranĉaj runoj, por doni al la literaro unuforman stilon. La literoj estas kunigitaj al paroj laŭ sona simileco. Ekz. voĉaj kaj senvoĉaj konsonantoj havas la saman literon, sed voĉaj ankaŭ havas punkton, dum senvoĉaj ne. Aliaj literoj similas alie. Nombroj skribas laŭ la latina sistemo (1, 2, 3...). Ne estas grandaj kaj malgrandaj literoj. La skribsistemo estas kongrua kun la ISO-normo.

Ankaŭ estas kromsignoj:

Oni uzas punkto post ᚷ kaj ᛏ, se estas ĉe la fino de frazo. Oni ne uzas spacon post ᛫ aŭ ᛫᛫. Por nomoj, oni uzas ᛬ antaŭ la komenco kaj post la fino (ekz. L. L. Zamenhof = ᛬ᚦ ᚦ ᛢᚨᛗᛖᛞᚺᛟᚠ᛬) kaj ᛭ por ĉitaĵo, aŭ alikiela rimarkindaĵo (ekz. "Lernu Esperanton!" = ᛭ᚦᛖᚧᛞᚱ ᛬ᛖᛇᛒᛖᚧᚨᛞᚴᛟᛞ᛬ᛏ᛭).

Ekzemplo

ᚦᚨ ᚱᚧᛔᚧᚨᚴᛟ ᚢᚨᚾ ᚦᚨ ᚢᚨᛗᛒᚧᚨᚴᛟ

ᚤᚨᛇᚴᚨᛗᚨ ᚱᚧᛔᛟᚧᚨᚴᛟ᛫᛫
ᛖᛞ ᛗᚨᛞᛁᛖᚧ ᚨᚠᚨᛔᚦᚨ᛫᛫
ᛁᛞᚡᛁᚴᛁᛇ ᚢᚨᛗᛒᛟᚧᚨᚴᛟᛞ
ᚨᚦ ᛔᛟᛞᚨᚾ ᛗᚨᛞᚥᚧᛖᛇᚴᚨᚬᛟᚾ᛫

ᛇᚱᚧ ᚴᚱᚧᚢᚨᛞ ᚴᚨᛒᛁᛇᛖᚴᛟᛞ
ᛗᛖᚴᛁᚥᛁᛇ ᚦᚨ ᛗᚨᛞᚥᚨᚧᛟ᛫
ᛞᚱᚧ ᛬ᚵᛁᛟ᛬ ᛇᛦᛁᚨᛇ ᚢᛁᛟᛗ
ᛖᚦᚥᛟᚾᛁᛇ ᚦᚨ ᚵᚱ ᚠᚧᚨᚴᛟᚾᛏ᛫

ᚦᚨ ᛗᚨᛞᚥᛟ ᛖᛇᚴᛁᛇ ᛔᛟᛞᚨ
ᚢᚨᚾ ᚤᚧᚨᛞᚵᚨ ᚦᚨ ᚨᛒᛖᚴᛁᚴᛟ᛫᛫
ᛇᛖᚵ ᛁᚱ ᛁᚦᛁᛞ ᚥᛖᛞᛁᛇ᛫᛫
ᚵᚱᛗ ᛁᚦᛁ ᚥᛟᚾᛖ ᛗᚨᛞᚥᛁᛇ᛫

ᛘᛖ ᚦᚨ ᛒᛟᚧᚵ ᚵᛖ ᚦᚨ ᛘᚨᛗᛔᚧᛟ
ᛖᚢᚨᛝᚵᛁᛇ ᛁᚦᛁ ᛔᚧᚱᛟᛞ᛫
ᚱᚧᛔᚧᚨᚴᛟ ᚴᚱᚾ ᚠᛟᚧᚢᚱᚧᚨᛇ᛫᛫
ᚨᛗᛁᚢᛟ ᚥᛁᚨ ᛇᛖᚢᚡᚨᛇ᛫

ᛇᛖᚵ ᚾᛖᛞ ᚦᚨ ᛔᚧᚱᛟ ᛘᛖᛇᚨᛇ᛫᛫
ᚧᛖᚡᛖᛞᚨᛇ ᚴᚱᚾ ᚦᚨ ᚧᚨᚴᛟᚾ᛫᛫
ᚢᚨᚾ ᚵᛁᚧᚨᛇ ᚦᚨ ᚱᚧᛔᚨᛞᛟ᛫᛫
᛭ᛞᛁ ᚠᛁᛞᚱ ᚦᚨ ᚧᛟᛇᚴᚨᚬᛟᛞ᛫

᛭ᛞᛖ᛭᛫᛫ᚵᛁᚧᛁᛇ ᚦᚨ ᚨᚦᛁᚨ᛫᛫
᛭ᚡᛁ ᛗᛟᚧᚤᚨᛝ ᚨᚦ ᛗᛁ ᚡᛖᛞᚱ᛫᛫
ᚡᛁ ᚴᛁᛖ ᚾᚨ ᛞᛖ ᚴᚧᛟᚡᛟᛇ
ᚠᛖᛇᚴᛖᛞᛟᛞ ᚴᚱᚴᛖ ᚧᛖᚥᚨᛞ᛫᛫

ᛇᛖᚵ ᚥᛖᛞᚨᛇ ᛗᛁᛞ ᛞᛖᛞᛁᛟ᛫᛫
ᛇᛖᛞᚴᛁᛗᛖ ᛗᛁ ᛗᚨᛞᚥᚨᚵᚨᛇ᛫
ᚨᚵᛁᚨᛝ᛫᛫ ᚠᛟᚧ ᛒᚦᛖᛢᚱᚧᛟᛞ᛫᛫
ᛇᛖ ᚴᛁᛗᛟ ᚥᛁᛞ ᛗᚨᚦᚺᛖᚦᛒᚨᛇᛏ᛭᛫

ᛖᚦ ᛬ᛖᚦᛖᚢᚴᛁᚴᚨᚾ ᚠᚨᛔᛖᚦᛟᚾ᛬
ᚵᛖ ᛬ᚾᛖᚨᛞ ᚵᛖ ᚦᚨ ᚠᛟᛞᚴᚨᛁᛞᛖ᛬